انواع,اهداف و فواید مديتيشن و نتایج و هشدارهای در مورد آن (ادامه قسمت اول)

•  انواع متداول مديتيشن

چهار نوع مختلف از مديتيشن وجود دارد :

 ١- مديتيشن متعالی TM )Transcendental Meditation)   

ماهاريشي ماهاش يوگي ، يكي از اساتيد سرشناس يوگا در جهان در 1957 روشي از مديتيشن را تحت عنوان T.M  مخفف (Transcendental Meditation)  به معناي “ مديتيشن متعالی” به جهانيان معرفي نمود كه شكل ساده شده اي از مديتيشن هاي كهن يوگا ست.

در انجام TM ، شما يك ذكر ( معمولاً يك كلمه سانسكريت ) را در طول مدت مديتيشن با خود تكرار مي‌كنيد. ذكر را ممكن است معلم براي شما انتخاب كند يا خودتان يك كلمه كه به شما آرامش مي‌دهد, مانند " peace " يا " one " را انتخاب نماييد. ذكر گفتن به جلوگيري از ورود افكار مختلف به ذهن كمك مي‌كند و به شما اين امكان را مي‌دهد كه به تدريج آرام (relax) و از استرس رها شويد. يكي از اهداف TM ايجاد يك حالت تسليم و تاثيرپذيری است كه اجازه مي‌دهد افكار، تصاوير و احساسات سركوب شده، وارد آگاهي شما گردد.

 ٢- مديتيشن Zen

ذن، مخفف «ذنْ بودیسم»، نام ژاپنی شاخه‌ای از بودیسمِ ماهایاناست (نام چینی آن چان است) كه بیشتر در چین، ژاپن، ویتنام و كره رواج دارد و بر نقش مراقبه در رسیدن به آگاهی تاكید می‌ورزد.

ذن شکلی از بوداگرایی مهایانه است که تاکید فراوانی بر تفکر لحظه به لحظه و ژرف نگری به ماهیت اشیا به وسیله تجربه مستقیم دارد. این مکتب معمولاً تعالیم خود را به صورت‌هایی تناقض‌آمیز و فرامنطقی بیان می‌دارد.

ذن نه مکتب است ونه یک راه که بشود آن را یاد داد بلکه حالتی از بودن است که سخن گفتن از آن برای انسانی که آن را تجربه نکرده قابل درک نیست چون زمانی می شود تجربه ای را یاد آوری کرد که شنونده، آن را تجربه کرده باشد بطور مثال وقتی سخن از "خوردن بستنی" می کنیم اکثر انسانها به دلیل آن که بستنی خوردن را تجربه کرده اند به راحتی منظور گوینده را درک می کنند.

حالت ذن (در زبان فارسی به ذن"اشراق" می گویندوهمچنین در سر زمین های فارسی زبان به استاد ذن "شیخ اشراق"می گفتند یا به عبارتی دیگر "شیخ اشراق" فارسی "استاد ذن" است)

٣- مديتيشن بوديست Budhist

در بودیسم تمرين مديتيشن اساساً امرى واجب در  بوجود آوردن تعقل و مهربانى و شفقت در شخص بوده و  براى فهميدن و درک حقيقت ضرورى است

٤- مديتيشن تائويست Taoist

عقيده دارند که بوسيله ناشتايى فکرى و بدنى مى توانيم به آرامش کامل برسيم.

هدف تمام تکنیکهای مدیتیشن یکی است و اين روشها در يک چيز مشترک هستند. آنها همه در جهت تمرکز روى فکر و آرامش ذهن شلوغ ، آرامش درون و آرمیدگی، اتفاق نظر دارند .

اين روشها تحريک را قطع نمى کنند، بلکه بيشتر ذهن شما به يک عنصر شفاف در مغز که مى تواند يک صدا يا يک کلمه و يا يک تصوير و يا يک شخص مشخص باشد، معطوف مى كند.

هنگامى که مغز در نتيجه تمركز روى اين عنصر شفاف ،به احساس آرامش و صلح به حد اشباع رسيد، ديگر جايى براى نگرانى و استرس وجود نخواهد داشت .

 

•     طبقه بندى مديتيشن

١- مديتيشن تمرکزى Meditation Concentration

از طریق تمرکز فرد توجه خود را بر روی تنفس، تصویر واقعی یا خیالی ،صدا ،کلمه ، عبارت (مانترا ) یا حرکات یوگا و تای چی متمرکز می کند. به دنبال تمرکز، نگرانی و اضطراب محو شده احساس آرامش جای آن را می گیرد. این آرامش اثرات فیزیولوژیک مفیدی بر بدن دارد.در زمان انجام اين تكنيك بايد سعي كنيد كه افكار متوجه موضوع ديگري نشود. طبق گفته كساني كه اين مديتيشن را انجام مي‌دهند، تمركز روي يك موضوع ساده و حياتي درجسم مانند تنفس، به روشن شدن ذهن كمك مي‌كند.

 ٢- مديتيشن تفکرى Mindfulness Meditation

تكنيكي كه در آمريكا توسط Jon Kabat-Zinn ، مدير كلينيك كاهش استرس مركز پزشكي دانشگاه ماساچوست بررسی و عمومي شد كمك مي‌كند از اتفاقاتي که در بدنتان مي­افتد بيشتر آگاه شويد. . از طریق تفکر، فرد از تمامی توجه خود برای آگاهی استفاده می کند. تفکر درحالت آرامش و به منظور شناخت خویشتن صورت می گیرد و آگاهی از افکار ، احساسات طبیعی، قوه ادراک و احساس به دست می آید. از این طریق سکون و آرامش ذهن ، تسلط بر خویشتن و خونسردی حاصل می شود.اين تكنيك مي تواند شامل يك اسكن بدن ،افزایش دقت روی حواس و توجه فرد به شناخت خویش ،بدون فکر کردن ،شاهد رژه و تخلیه فشارهای وارد بر ذهن و حواس پنجگانه، باشد.

 

•     اهداف                 

هدف از مدیتیشن آن است که بخشی از وجودمان را که محو و ناشناخته مانده است،بازیابیم.مدیتیشن دید و بینش موثرتر و وسیعتری را به وجود می آورد. درک و بینش متفاوت از حقیقت در اختیار انسان می گذارد و دیگر آنکه مدیتیشن کارایی بهتر برای حل مسائل زندگی است. مدیتیشن می تواند به آرامش افراد در استرس، به حفظ سلامتی و به بهبودی بیماران، احساس توازن و تعادل فکری و رسیدن به افزایش بصیرت، ارتقای افکار، و خونسردی در برخورد با مشکلات ، آرامش و خود شناسی بیشتر ،پذیرش بهتر دیگران روابط اجتماعی،کنترل ذهن ، موفقیت در متافیزیک و علوم روانی و پرورش نیروهای درونی، کمک کند.

•      فواید

مدیتیشن یکی از بهترین روشهای طب مکمل است و نشان داده شده که مزیتهای بی شماری در تامین و حفظ سلامتی و طول عمر بیشتر دارد.

1) این تکنیک به خصوص در درمان بیماری های قلبی مفید است. بر اساس یافته های بالینی مدیتیشن منظم می تواند در درمان حمله اضطراب، اختلال اضطرابی فراگیر، زخمهای گوارشی، التهاب روده بزرگ، پسوریازیس، وبرخی اختلالات افسردگی مانند دیس تایمی موثر باشد.

٢) مدیتیشن می تواند به عنوان مکمل درمان در فشار خون بالا، پیشگیری از سکته قلبی،سخت شدن دیواره عروق، التهاب مفاصل، دردهای عضلانی، سرطان، بی خوابی، میگرن، و سکته مغزی به کار رود.                        

٣) مدیتیشن می تواند درمان مکملی برای آلرژیهای خفیف تا متوسط وآسم باشد، چون کاهش استرس در این بیماریها نقش پیشگیری کننده دارد.    

4)   مدیتیشن موجب کاهش علائم و بهبود عملکرد در بیماریهای عصبی مانند پارکینسون، ام اس، و صرع می شود.      

                     

•    نتایج ( پژوهشهای انجام شده )

خلاصه ای از پژوهشهای انجام شده در این قسمت آمده و مشروح این پژوهشها در ادامه مطالب ذکر شده است.

اولین تحقیق بر روی فیزیلوژی مدیتیشن توسط دکتر کیت والاس(Dr. R. Keith Wallace) در دانشگاه UCLA انجام شد. او پی برد که هنگامی که بدن به آرامش و استراحت عمیقی دست پیدا کند، مغز و ذهن هشیار تر شده که نشانه وضعیت"هشیاری پر از آرامش (Restful conscious alertness) "است.تحقیقاتی که در مورد یکی از سیستمهای مدیتیشن(TM) انجام شده نشانگر این است که پس از تمرین واکنش ها سریعتر ،خلاقیت بالاتر و قوه ی فهم و ادراک قوی تر است.

مطالعات علمی که از سال۱۹۶۰ تا به حال صورت گرفته اند، نشان می دهند که مدیتیشن متابولیسم و سوخت و ساز بدن، سیستم غدد درون ریز، سیستم عصبی مرکزی، و سیستم اعصاب خودکار را تحت تاثیر قرار می دهد. تعداد تنفس، ضربان قلب و فشار خون کاهش یافته و امواج مغزی آلفا افزایش می یابد.

همانطور که می دانید مغز انسان 4 فرکانس اصلی را در مواقع گوناگون تولید می کند:

1-   در حالت بیداری و فعالیت  امواج  (β)

2-   در حالت آرامش  امواج  (α)

3-   لحظات اولیه خواب  امواج  (∂)

4-   در خواب  امواج(∆)  

در حالت بیداری به علت فعالیت زیاد ذهن روی افکار مختلف و تمرکز روی فعلی خاص ، استفاده مثبت دیگری ندارد.درلحظات اولیه خواب و در خواب هم چون ما تسلطی بر ذهن نداریم ، استفاده مثبتی را نمی توانیم صورت دهیم.اما در لحظات آرامش چون ما بیداریم و ذهن ما درگیر نیست کارهای بسیار زیادی را می توانیم با ذهنمان انجام دهیم .

مدیتیشن روشی برای رسیدن به حالت آلفا است.

موجب کاهش اضطراب و درد می شوند و نیاز به مصرف مسکنها نیز کم می شود. مثلا مطالعه‌اي كه در سال 1988 در مجله علمی طب روان- تنی"Psychosomatic Medicine " منتشر شد، نشان داد افرادي كه TM مي‌كنند سطح lipid peroxide كمتري نسبت به افراد ديگر دارند. Lipid peroxide مي‌تواند منجر به تصلب شرايين و بيماريهاي مزمن ديگري كه با افزايش سن مرتبط هستند، گردد.

مطالعه‌اي كه در سال 1999 در همان مجله منتشر شد ، نشان داد افرادي كه TM مي‌كنند، بلافاصله بعد از مديتيشن فشار خون آنها پايين مي‌آيد.

مطالعه‌اي در سال 1998 در زمينه درمانهاي جايگزين  (Alternative Therapies) نشان داد كه مديتيشن تمركزي بخشي از برنامه كمك به كاهش نشانه‌هايي مانند درد و بيخوابي در بيماران مبتلا به fibromyalgia (بيماري كه همراه با دردهاي عضلانی، فرسودگي و افسردگي خفيف تا متوسط است)، بود.

در مطالعه سال 1998 در بخش پزشكي دانشگاه ماساچوست، بيماران  مبتلا به بيماری پوستی پسوريازيس(psoriasis)كه در طول درمان با اشعه ماوراي بنفش به نوارهاي مديتيشن تمركزي گوش كردند زودتر از كساني كه تنها تحت درمان با اشعه قرار گرفته بودند، درمان شدند.

 

•     هشدارها(نكاتى كه بايد در انتخاب روش مديتيشن در نظر گرفت)

مدیتیشن برای بیشتر افراد بی خطر است  اما :

·       برخي افراد ممكن است نتوانند به آرامش مورد انتظار درمديتيشن دست پيدا كنند، و كوشش ناموفق، ممكن است احساس اضطراب و  استرس قبلي آنان را تشديد كند.

·       اگر نشانه‌هايي مانند سردرد، نفس نفس‌زدن، خستگي يا درد مزمن باعث نگرانی شما شد,بدون نگرانی مديتيشن را ادامه دهيد و براي درمان نيز به پزشک مراجعه کنيد.

·       در حالت عميق مديتيشن، برخي افراد از خاطرات فراموش شده آزار و اذيت‌هاي دوران کودکی خود آگاه مي‌شوند. اگر اين افكار باعث ناراحتي شما شد، به يك درمانگر سلامت ذهن نظير روانشناس يا پزشک ذهن - بدن مراجعه كنيد.

.       هر فرمى از مديتيشن قدرت بهبودى متمايزى از نوع ديگر دارد ، ولى انواع مديتيشن براى هر شخصى نمى تواند مفيد باشد و خطرات مخصوص به خود را بدنبال خواهد داشت .

.       دانستن اينکه چه نوع مديتيشنى براى چه شخصى مى تواند سودمند باشد ، هنر شخص اجرا کننده و دستور دهنده خواهد بود .

.       بطورکلى از تجويز تمرينهاى تمرکزى به افرادى در تست واقعيت (Reality test) نتيجه مطلوب بدست نياورده اند و قوياً دچار افكار پارانوييدى هستند ، بايد اجتناب گردد .

.       افرادى که اضطراب فراگير و عمومى دارند، همچنين بايد از مديتيشن تمرکزى بپرهيزند . چه ممکن است اين نوع مديتيشن اضطراب آنان را افزايش دهد .

.       دوره هاى طولانى تمرينهاى مديتيشن مثلاً مديتيشن تفکرى در افراد حساس و مستعد به پسيکوز حاد نيز نبايد انجام شود.

.       به نظر می رسد دوره های عزلت نشینی طولانی در برخی از انواع مدیتیشن برای افراد مبتلا به اختلالات روانی، اختلال افسردگی اساسی، و اختلالات شدید شخصیتی، نامناسب است. برخی تحقیقات بیان می کنند که حالت آرامش و خلسه مانند مدیتیشن، مشابه هیپنوتیزم است.

ادامه دارد...

جستجو و ترجمه،گردآورنده : م.امینی